Proefabonnement Beweging.TV
Beweging.tv
Meer dan 700 filmpjes met beweging en ontspanning
Wat gebeurt er in mijn lichaam bij stress? (Meer over de biologie van stress)

Om uit te leggen wat er gebeurt in het lichaam bij stress moet je om te beginnen de negatieve betekenis van stress even vergeten. Het lichaam is constant in beweging in reactie op de omgeving, zelfs tijdens de diepste slaap. Al functioneert het lichaam dán wel op een heel laag pitje. Zodra er iets gebeurt vanuit de omgeving vinden er reacties plaats in het lichaam. Dit zijn goede reacties, immers het lichaam moet (misschien) reageren. We moeten ons aanpassen aan de situatie, of dit nu een prettige of onprettige situatie is. En als het een onprettige situatie is moet er misschien wel heel snel en hevig gereageerd worden.

Bij het -kort- beschrijven van de lichamelijke reacties bij 'stress' ga ik uit van drie types reacties. De werkelijkheid is echter gecompliceerder en de reacties hebben ook onderling gevolgen. De drie beschreven reacties hebben wel alle drie hun eigen structuren en chemie in het lichaam.

Het initiatief voor de lichamelijke reacties op stress ligt in het centraal zenuwstelsel ofwel de hersens. De hersens bestaan uit verschillende delen die onderling communiceren en via de zintuigen communiceren met de buitenwereld.

A. Het eerste dat gebeurt bij 'stress' is toename van de waakzaamheid of alertheid: de zintuigen worden hierdoor scherper en de spieren krijgen een iets verhoogde basisspanning (op den duur kan dit tot pijn in de spieren leiden). Dit is een hele snelle reactie, die sneller gaat dan het bewustzijn. Je kunt bijvoorbeeld een afwerend gebaar maken vóór je goed en wel beseft wat er op je afkomt.


B. Het volgende dat er gebeurt is het actief maken van het lichaam, waarbij alles gericht is op tot actie komen: snellere hartslag, snellere ademhaling, meer gespannen maar beter doorbloedde spieren, verandering van je stemming (meer taakgericht) én je waarneming (meer selectief). Tegelijkertijd worden processen als spijsvertering en afweer afgeremd. Dit proces vindt plaats in het autonome zenuwstelsel en van belang hierbij zijn de stoffen adrenaline en nor-adrenaline.

C. De laatste reactie is gericht op het actief houden van het lichaam en verloopt iets trager én nog meer via de hormonen. Uiteindelijk wordt Cortisol geproduceerd wat de spieren aan energie helpt. De aanmaak van cortisol wordt deels, maar niet geheel, veroorzaakt door de toename van (nor)adrenaline. Er gaat nu nog minder bloed naar de organen (steken in de buik bij hardlopen). In deze fase ga je ook meer transpireren over het hele lichaam (er gaat dan bijna geen vocht meer naar de nieren en blaas).

Nogmaals: reacties treden altijd op als je interactie hebt met de omgeving. Situaties waar je een 'kick' van krijgt doet het adrenaline-niveau in je lichaam stijgen, maar dus ook bedreigende situaties (lees: Kunnen prettige situaties toch stress opleveren?)

Van belang bij het begrijpen van de stress waar we last van hebben zijn drie dingen:

1. Er is een groot verschil tussen plotselinge stress (noodstop maken met de auto) en aanhoudende stress (ontslagdreiging) voor het lichaam

2. Vaak of aanhoudende stress hebben heeft blijvende gevolgen voor het lichaam, ook als de stress er niet meer is

3. De mens is als enige zoogdier in staat stress uit z'n eigen hoofd te halen (door negatieve situaties te blijven herhalen of ze zelfs te bedenken)

Lees ook: Stress en energie!

Wat gebeurt er bij stress in mijn lichaam?; de foute reacties

De reactie op stress lijkt te maken te hebben met de gevoeligheid, of juist de afwezigheid daarvan, voor bepaalde stresshormonen: de chemische boodschappers in het lichaam die bij stress en inspanning in het bloed komen. Veelvuldig aangetoond is in ieder geval dat bij bepaalde vormen van oververmoeidheid/overspannenheid het Adrenaline-niveau in het lichaam niet meer daalt in rust (en dat geeft dus on-rust). Ook is aangetoond dat een andere hormoon (Cortisol) uitgeput kan raken met sterke uitputting als gevolg. En er kunnen ook gecombineerde verschijningsvormen voorkomen.

Een belangrijke factor bij het tot uiting komen van stress is de factor tijd! Sommige mensen reageren snel en hevig op (bedreigende) prikkels. Dit is bijvoorbeeld het geval bij hyperventilatie. Een ander slaat het meer in zich op, lijkt alles ogenschijnlijk aan te kunnen, maar wordt op middelbare leeftijd geconfronteerd met hartproblemen. In beide gevallen zou het advies NU kunnen luiden doe het iets rustiger aan! Echter gaat iemand met hyperventilatie vaak (lang) in therapie om te leren omgaan met irreële gedachtes of om oude angsten het hoofd te bieden en belandt de man/vrouw met hartklachten in het ziekenhuis, waar je ook niet rustiger van wordt. In beide gevallen is de therapie in dat stadium overigens onvermijdelijk.

Deze verschillen tussen mensen zijn daadwerkelijk aangetoond!

Maar naast de individuele verschillen is het duidelijk dat 'stress' de neiging heeft om op chemisch niveau een ontregeling te veroorzaken. Je houdt een hoge staat van paraatheid of energie-niveau terwijl dat niet meer nodig is. Je bent onrustig 'van binnen'en hebt daardoor moeite om rust te nemen. Of bepaalde processen raken juist uitgeput. Dan ben je niet meer vooruit te branden. Sommige van deze reacties hebben onmiddellijk gevolg; anderen merk je pas na jaren..

Dit verhaal en de bijbehorende oefeningen op de site sluit aan op het boek 'Daar ga ik weer' van Carien Karsten.

Meer over Stress en energie